راهنمای خرید دستگاه پاستوریزاسیون شیر؛ از ظرفیت تا تجهیزات دستگاه
دستگاه پاستوریزاسیون شیر یکی از مهمترین تجهیزات در خطوط تولید و فرآوری محصولات لبنی است. شیر خام پس از دوشیده شدن ممکن است حاوی انواع میکروارگانیسمها و عوامل بیماریزا باشد که در صورت مصرف یا فرآوری نامناسب، سلامت مصرفکننده را به خطر میاندازند. پاستوریزاسیون با استفاده از حرارت کنترلشده، تعداد قابلتوجهی از میکروارگانیسمهای مضر را کاهش میدهد و در عین حال تلاش میکند کیفیت، طعم و ارزش غذایی شیر تا حد امکان حفظ شود.
انتخاب دستگاه پاستوریزاسیون مناسب تنها به قیمت دستگاه محدود نمیشود. عواملی مانند ظرفیت تولید، نوع محصول، روش پاستوریزاسیون، جنس تجهیزات، سیستم کنترل دما، مصرف انرژی، فضای مورد نیاز و امکانات دستگاه باید پیش از خرید بررسی شوند.
در این راهنما، مهمترین نکاتی را که هنگام خرید دستگاه پاستوریزاسیون شیر باید در نظر بگیرید بررسی میکنیم.
دستگاه پاستوریزاسیون شیر چیست؟
دستگاه پاستوریزاسیون شیر تجهیزی صنعتی است که شیر را در یک محدوده دمایی مشخص و برای مدت زمان کنترلشده حرارت میدهد و سپس آن را بهسرعت خنک میکند.
هدف اصلی این فرآیند، کاهش میکروارگانیسمهای بیماریزا و افزایش ایمنی و ماندگاری شیر است. برخلاف استریلیزاسیون که با دماهای بالاتر و با هدف از بین بردن تقریباً تمام میکروارگانیسمها انجام میشود، پاستوریزاسیون فرآیندی کنترلشده است که باید ضمن افزایش ایمنی، ویژگیهای اصلی محصول را نیز حفظ کند.
دستگاههای پاستوریزاسیون در کارخانههای لبنی، دامداریها، کارگاههای تولید لبنیات، کارخانههای بستنی و برخی واحدهای صنایع غذایی مورد استفاده قرار میگیرند.
انواع دستگاه پاستوریزاسیون شیر
قبل از خرید دستگاه، باید نوع پاستوریزاسیون مورد نیاز خط تولید مشخص شود. دستگاههای پاستوریزاسیون از نظر طراحی و روش عملکرد انواع مختلفی دارند.
۱. دستگاه پاستور بچ
در سیستم بچ، مقدار مشخصی از شیر وارد مخزن دستگاه شده و فرآیند حرارتدهی و خنکسازی در همان مخزن انجام میشود.
این مدل معمولاً برای کارگاهها، دامداریها و واحدهای تولیدی با ظرفیت پایین و متوسط گزینه مناسبی است. طراحی نسبتاً ساده، امکان کنترل مناسب فرآیند و انعطافپذیری از مزایای این سیستم محسوب میشود.
۲. پاستوریزاتور صفحهای
پاستوریزاتور صفحهای یا Plate Pasteurizer بیشتر در خطوط صنعتی با ظرفیت بالا استفاده میشود. در این دستگاه، شیر از بین صفحات انتقال حرارت عبور کرده و بهصورت کنترلشده گرم و سپس سرد میشود.
یکی از مزایای سیستم صفحهای، راندمان بالای انتقال حرارت و امکان استفاده از آن در خطوط تولید پیوسته است. این تجهیزات معمولاً برای کارخانههای لبنی بزرگتر و خطوطی که حجم تولید بالایی دارند، کاربرد بیشتری دارند.
۳. پاستوریزاتور لولهای
در سیستمهای لولهای، محصول از داخل لولههای مخصوص عبور کرده و فرآیند حرارتدهی و خنکسازی در طول مسیر انجام میشود. این مدل برای برخی محصولات غذایی و لبنی که ویژگیهای خاصی دارند یا در شرایط مشخصی فرآوری میشوند، کاربرد دارد.
انتخاب بین سیستم صفحهای و لولهای باید بر اساس نوع محصول، ظرفیت خط تولید و طراحی کلی کارخانه انجام شود.
ظرفیت دستگاه پاستور چقدر باشد؟
یکی از مهمترین معیارها هنگام خرید دستگاه پاستوریزاسیون، ظرفیت آن است.
ظرفیت دستگاه معمولاً بر اساس لیتر در ساعت یا حجم مخزن بیان میشود. برای مثال، یک کارگاه کوچک ممکن است به دستگاهی با ظرفیت چندصد لیتر نیاز داشته باشد، در حالی که یک کارخانه صنعتی میتواند به سیستمهایی با ظرفیت چند هزار لیتر در ساعت نیاز داشته باشد.
انتخاب ظرفیت بیش از نیاز، باعث افزایش هزینه اولیه و هزینههای نگهداری میشود. از طرف دیگر، اگر دستگاه ظرفیت کافی نداشته باشد، دستگاه بهصورت مداوم با حداکثر توان کار کرده و ممکن است پاسخگوی نیاز خط تولید نباشد.
بنابراین پیش از خرید باید میزان تولید فعلی، برنامه توسعه آینده، تعداد ساعات کاری و حجم شیر ورودی به خط تولید مشخص شود.
بهتر است ظرفیت دستگاه تنها بر اساس تولید امروز انتخاب نشود و افزایش احتمالی ظرفیت تولید در آینده نیز در نظر گرفته شود.
جنس بدنه و قطعات دستگاه
جنس متریال بهکاررفته در دستگاه پاستوریزاسیون اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تجهیزات مستقیماً با شیر و مواد غذایی در تماس هستند.
در تجهیزات صنایع غذایی معمولاً از فولاد ضدزنگ استنلس استیل استفاده میشود. انتخاب گرید مناسب استیل برای قسمتهای در تماس با محصول، علاوه بر افزایش دوام تجهیزات، به رعایت الزامات بهداشتی نیز کمک میکند.
سطح داخلی مخزن و لولهها باید تا حد امکان صاف و قابل شستوشو باشد تا امکان تجمع باقیمانده شیر و آلودگی در نقاط مختلف دستگاه کاهش پیدا کند.
هنگام خرید باید مشخص شود کدام بخشهای دستگاه از استیل ساخته شدهاند و چه قسمتهایی با محصول در تماس مستقیم هستند.
سیستم کنترل دما
کنترل دقیق دما یکی از اصلیترین بخشهای دستگاه پاستوریزاسیون است. فرآیند پاستوریزاسیون باید در شرایط مشخص و کنترلشده انجام شود و دمای محصول نباید به شکل تصادفی تغییر کند.
دستگاههای مدرن معمولاً به سنسورهای دما، کنترلر، نمایشگر و سیستم اتوماسیون مجهز هستند تا اپراتور بتواند وضعیت فرآیند را کنترل کند.
هرچه سیستم کنترل دقیقتر باشد، امکان کنترل بهتر فرآیند تولید و کاهش خطاهای انسانی بیشتر خواهد بود.
در هنگام خرید باید به کیفیت سنسورها، کنترلر، نمایشگر و تجهیزات اتوماسیون توجه ویژهای داشته باشید.
تجهیزات اصلی دستگاه پاستوریزاسیون
دستگاه پاستور بسته به نوع طراحی و ظرفیت میتواند از تجهیزات مختلفی تشکیل شده باشد. برخی از اجزای مهم عبارتاند از:
- مخزن دریافت یا نگهداری شیر
- سیستم گرمایش
- مبدل حرارتی
- سیستم خنککننده
- پمپ انتقال محصول
- سنسورهای دما
- تابلو برق
- سیستم کنترل و اتوماسیون
- شیرآلات بهداشتی
- لولهکشی استیل
- سیستم شستوشوی دستگاه
- نمایشگر و کنترلر
البته تجهیزات دقیق دستگاه به مدل، ظرفیت، روش پاستوریزاسیون و طراحی خط تولید بستگی دارد.
مصرف انرژی دستگاه پاستور
یکی دیگر از مواردی که هنگام خرید باید بررسی شود، میزان مصرف انرژی دستگاه است.
دستگاه پاستوریزاسیون برای گرم کردن محصول به انرژی نیاز دارد و در مرحله بعد نیز باید شیر را خنک کند. بنابراین طراحی سیستم انتقال حرارت میتواند تأثیر قابلتوجهی بر راندمان کلی دستگاه داشته باشد.
در برخی سیستمهای صنعتی از بازیابی حرارت استفاده میشود. به این معنی که بخشی از انرژی حرارتی محصول در فرآیند خنکسازی یا گرمایش مجدد مورد استفاده قرار میگیرد.
به همین دلیل بهتر است هنگام مقایسه چند دستگاه، تنها قیمت خرید را بررسی نکنید و هزینههای مصرف انرژی، تعمیرات و نگهداری را نیز در نظر بگیرید.
سیستم شستوشو و نظافت دستگاه
بهداشت در تجهیزات لبنی اهمیت بسیار بالایی دارد. باقیماندن شیر در مخزن، لولهها یا مبدل حرارتی میتواند باعث ایجاد آلودگی و رشد میکروبی شود.
به همین دلیل طراحی دستگاه باید به گونهای باشد که شستوشوی قسمتهای مختلف آن بهسادگی انجام شود.
در خطوط صنعتی، سیستمهای CIP یا شستوشو در محل میتوانند فرآیند نظافت تجهیزات را سادهتر و استانداردتر کنند.
هنگام خرید باید درباره روش شستوشوی دستگاه، امکان تخلیه کامل محصول و دسترسی به بخشهای مختلف برای نظافت سؤال کنید.
دستگاه پاستور تکجداره یا دوجداره؟
در برخی دستگاههای مخزنی، ساختار مخزن میتواند به شکل جدارهای طراحی شود که فضای اطراف مخزن برای عبور سیال گرمکننده یا خنککننده مورد استفاده قرار میگیرد.
انتخاب نوع مخزن به ظرفیت دستگاه، روش گرمایش و نوع فرآیند بستگی دارد. بنابراین نمیتوان یک مدل را برای تمام خطوط تولید مناسب دانست.
مهم این است که طراحی مخزن بتواند انتقال حرارت مناسب، کنترل دمای دقیق و شستوشوی آسان را فراهم کند.
قیمت دستگاه پاستوریزاسیون شیر
قیمت دستگاه پاستوریزاسیون شیر به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمیتوان یک قیمت ثابت برای تمام مدلها تعیین کرد.
مهمترین عوامل مؤثر بر قیمت عبارتاند از:
- ظرفیت دستگاه
- نوع پاستوریزاتور
- جنس و ضخامت استیل
- نوع مبدل حرارتی
- میزان اتوماسیون
- برند تجهیزات کنترلی
- نوع پمپ و شیرآلات
- سیستم خنککننده
- تجهیزات جانبی
- طراحی اختصاصی دستگاه
- هزینه نصب و راهاندازی
بنابراین هنگام استعلام قیمت، بهتر است مشخصات فنی کامل دستگاه را دریافت کنید و چند دستگاه را بر اساس امکانات واقعی با یکدیگر مقایسه کنید.
هنگام خرید دستگاه پاستور به چه نکاتی توجه کنیم؟
برای خرید مطمئن، قبل از ثبت سفارش این موارد را بررسی کنید:
ظرفیت: آیا ظرفیت دستگاه با حجم تولید شما تناسب دارد؟
جنس تجهیزات: آیا بخشهای در تماس با شیر از متریال مناسب صنایع غذایی ساخته شدهاند؟
کنترل دما: آیا دستگاه مجهز به سیستم کنترل دقیق دما و سنسورهای مناسب است؟
شستوشو: آیا تمیزکاری و شستوشوی دستگاه بهسادگی انجام میشود؟
مصرف انرژی: میزان مصرف برق، آب، بخار یا سایر منابع انرژی چقدر است؟
خدمات پس از فروش: آیا تأمین قطعات، تعمیرات و خدمات فنی در دسترس است؟
نصب و راهاندازی: آیا سازنده یا تأمینکننده، خدمات نصب و آموزش اپراتور ارائه میدهد؟
امکان توسعه: آیا دستگاه قابلیت هماهنگی با تجهیزات و خطوط تولید آینده را دارد؟
چرا انتخاب سازنده دستگاه اهمیت دارد؟
خرید دستگاه پاستوریزاسیون تنها خرید یک مخزن یا سیستم حرارتی نیست. این دستگاه بخشی از فرآیند تولید مواد غذایی است و عملکرد صحیح آن میتواند بر کیفیت و ایمنی محصول تأثیر بگذارد.
به همین دلیل بهتر است سازنده یا تأمینکنندهای انتخاب شود که تجربه طراحی تجهیزات صنایع لبنی را داشته باشد و بتواند بر اساس ظرفیت و نوع خط تولید، دستگاه مناسب را پیشنهاد دهد.
همچنین وجود خدمات نصب، راهاندازی، آموزش، تأمین قطعات یدکی و پشتیبانی فنی میتواند در طول عمر دستگاه و کاهش هزینههای تعمیرات اهمیت زیادی داشته باشد.
جمعبندی
انتخاب دستگاه پاستوریزاسیون شیر باید بر اساس مجموعهای از عوامل انجام شود و صرفاً پایینترین قیمت نباید معیار خرید باشد. ظرفیت تولید، نوع سیستم پاستوریزاسیون، جنس تجهیزات، سیستم کنترل دما، مبدل حرارتی، مصرف انرژی، قابلیت شستوشو و خدمات پس از فروش از مهمترین مواردی هستند که باید بررسی شوند.
برای یک کارگاه کوچک ممکن است دستگاه پاستور بچ انتخاب مناسبی باشد، در حالی که کارخانههای بزرگ با تولید پیوسته معمولاً به سیستمهای صنعتی مانند پاستوریزاتورهای صفحهای یا لولهای نیاز دارند.
در نهایت، بهترین دستگاه پاستوریزاسیون دستگاهی است که متناسب با ظرفیت تولید، نوع محصول، فضای کارخانه، بودجه و نیازهای توسعه آینده انتخاب شود. بررسی دقیق مشخصات فنی و دریافت مشاوره از سازنده یا تأمینکننده متخصص میتواند از هزینههای اضافی و انتخاب اشتباه جلوگیری کند.
